Kuþkayasý (Amasra-Bartýn yolu üzeri 6 km)

Bir dönem Lidya egemenliðine giren þehir, M.Ö IV. Yüzyýlda Pers yönetimine geçmiþtir. Makedonyalý Büyük Ýskender’in Anadolu’yu Pers istilasýndan kurtarmasýndan sonra Sesamos’un yönetiminin Persli bir prenses olan Amastris’e geçtiðini görüyoruz. Bu dönemde canlý bir ticari hayat ile þehir tarihinin en parlak dönemini yaþamýþtýr.

Amastris’ ten sonra iki yüzyýl kadar Pontus Krallýðý’na baðlý kalan þehir M.Ö 70 de Romalýlarýn hakimiyetine girdi. Paflagonya eyaletinin merkezi olan þehir, Roma Ýmparatorluðunun 395’te ikiye ayrýlmasý ile Doðu Roma sýnýrlarý içerisinde kalmýþtýr. Doðu Roma yönetiminde “Amastedos” adý ile anýlan þehir, ticari fonksiyonlarýný giderek kaybetmiþ, özellikle dinsel bir merkez haline gelmiþtir.

Karanlýk Kapý (Boztepe/Amasra)

1071 Malazgirt Savaþý sonrasýnda, Kutalmýþoðlu Süleyman Þah önderliðinde baþlayan fetihler Amasra’ya kadar uzanmýþ, Türk komutanlarýndan Emir Kara Tigin tarafýndan kuþatýlan þehir alýnamamýþ, ancak buradaki Bizans Garnizonu vergiye baðlanmýþtýr. Bizans’taki taht kavgalarýnda zaman zaman bir üs merkezi olan þehir, Anadolu Selçuklularý devrinde Selçuklu hükümdarý Rükneddin Süleyman’la dostane iliþkiler kurarak ticaretin yeniden canlanmasýný saðlamýþtýr.

XIII. Yüzyýlda Cenevizli tüccarlar þehri ele geçirmiþlerdir, Ekim 1460’ta Fatih Sultan Mehmet’in fethine kadar Ceneviz yönetiminde kalan þehirde canlý bir ticari hayatýn yansýmasý olarak pek çok sanat eseri günümüze ulaþmýþtýr. Amasra’nýn Osmanlýlarca fethi öncesinde þehre tepeden bakan Fatih, hayranlýðýný þöyle dile getirir: “ Lala, Çeþm-i Cihan bu mudur ola?” Fetih sonrasý þehirdeki iki kilise camiye çevrilir, bir kadý atanýr ve Fatih’in emriyle Eflani Kalesi halký Amasra’ya yerleþtirilir. Osmanlý yönetimindeki þehir, Bolu Sancak Beyliði’ne baðlý bir merkez olarak varlýðýný sürdürmüþ, bu dönemde þehri ziyaret eden Batýlý gezginler büyük bir hayranlýkla bahsetmiþlerdir.

Dýþ kale kapýsý

Mondros Mütarekesi sonrasýnda tüm yurtta olduðu gibi bölgede de direniþ örgütleri kurulmuþtur. Bartýn Kuva-yi Milliye Teþkilatý oluþturulmuþ, bu teþkilatýn bir kolu Alemdarzade Nuri Efendi baþkanlýðýnda Amasra’da kurulmuþtur. Nuri Efendi, Osmanlý hükümetine ve Ýstanbul’ daki büyük devlet elçiliklerine çektiði telgrafta “ Amasra’nýn Anadolu’nun kopmaz bir parçasý olduðunu” bildirmiþtir. Bu dönemde Zonguldak’ý iþgal eden Fransýzlarýn Amasra’yý da iþgal edecekleri haberleri karþýsýnda, bu çýkarmayý önlemek için Kemal Bey (Samancýoðlu) komutasýnda Sahil Tasarrut Müfrezesi kurulmuþtur. Kemal Bey önderliðinde Amasralý ve Kurucaþile'li gençlerden oluþan bu kuvvet bölgedeki eþkiyalýk hareketlerine karþý baþarýlý mücadeleler yaptýktan sonra topluca cepheye giderek Kurtuluþ Savaþý’nda görev aldýlar. Yine bu dönemde Amasra maddi ve manevi yönden kurtuluþ mücadelesine katkýda bulunmuþ, özellikle Ýstanbul’dan Ankara’ya geçiþlerde, Rusya’dan gelen yardýmlarýn aktarýlmasý ve sahillerin güvenliðinin saðlanmasýnda önemli rol oynamýþtýr.

Cumhuriyetimizin ilanýndan sonra Nafia Vekaletince yarým kalan imarýna devam edilen Büyük Liman Mendireði 1929 yýlýnda bitirildi. Ancak ayný yýllar Amasra tarihinin en zor yýllarý oldu. 1920’lerin sonlarý ve 1930’lu yýllarda Amasra dünyadaki ekonomik buhrana paralel olarak kömür ocaklarýnýn üretimi kýsmasý, çekicilik ve gemiciliðin geçersiz hale gelmesi ile yoðun olarak dýþarýya göç verdi. 1930 Belediyeler Kanunu ile 1901’de ilk belediye teþkilatý kurulan Amasra’nýn nüfusu ikibinden az olduðu için belediyesi kapatýldý. 1931 yýlýnda Amasra'yý ziyaret eden Mareþal Fevzi ÇAKMAK ilk kez Amasra'nýn turizm potansiyelini vurgulayan devlet adamý oldu. Ayný yýl meydana gelen büyük fýrtýnada korkunç dalgalar mendireði aþarak limandaki çok sayýdaki gemiyi batýrdý. Liman uzun süre kullanýlamadý. Ýsmet ÝNÖNÜ 1938 yýlýnda Cumhurbaþkaný seçildikten sonra ilk yurt gezisinde Amasra’ya uðradý. Coþkulu bir kalabalýk tarafýndan karþýlandý.

Ýç kale kapýsý

1940’lardan itibaren Amasra’da yeni bir canlýlýk kendini gösterir. Özellikle yaz aylarýnda çoðunluðunu büyük þehirlerde yaþayan bürokrat ve Karabük Demir Çelik Fabrikasýnýn mühendislerinin oluþturduðu ilk turist kafileleri bu canlýlýðýn temel nedenidir. 1950’li yýllarda Amasra artýk adýndan söz ettiren bir sayfiye yeridir. 1951 yýlýnda Üs Komutanlýðýnýn kurulmasý, ardýndan Büyük Liman Mendireðinin 650 metreye uzatýlmasý ile Amasra askeri ve ekonomik bir deðerde kazanmýþtýr. Bu hýzlý geliþmeye paralel olarak 1955’de yeniden Belediye Teþkilatýna kavuþmuþtur. Selahattin EYÝCE Amasra’nýn seçilmiþ ilk Belediye Baþkanýdýr. 7 Kasým 1960’da Amasra’yý ziyaret eden devlet baþkaný Cemal GÜRSEL : “ En büyük kalkýnma yolu turizm yoludur.” Diyerek bu noktada Amasra’nýn ülke turizmindeki yerini de vurgulamýþtýr. Ertesi yýl 6 Aðustos 1961’ de 500.Fetih Yýldönümü Amasra’da görkemli törenlerle kutlandý. Sonraki yýllarda bu kutlamalar geleneksel olarak devam ettirildi.

3Eylül 1968 Salý günü Amasra tarihinde kara bir gün olarak geçer. Saat 10 civarýnda meydana gelen 7 þiddetinde depremle bir çok bina tamamen yada kýsmen yýkýlýrken, 26 kiþi hayatýný kaybetmiþtir. Deprem sýrasýnda önce 50 metre kadar gerileyen deniz sonrasýnda büyük dalgalarla Amasra'ya saldýrdý. 1968 yýlý sonlarýnda Amasra'yý ziyaret eden Cumhurbaþkanýmýz Cevdet SUNAY, ilkokulda þimdi emekli olan öðretmenimiz Mehmet DÝNÇ’in sýnýfýnda derse katýlmýþtýr. Bu yýllarda Zeki MÜREN, Ýdil BÝRET, Suna KAN gibi deðerli sanatçýlarýmýz baþta olmak üzere çok sayýda turist çeken Amasra altýn yýllarýný yaþýyordu. Yaz mevsiminde nar bahçelerinden yükselen enfes kokular ve görüntüler o yýllardan kalan hoþ anýlar olarak hala belleklerde yaþamaktadýr.

1973 yýlýnda Ereðli Kömür Ýþletmeleri(E.K.Ý)’ne baðlý olarak Amasra Bölge Müdürlüðü(A.T.Ý.) kuruldu. Bu tarihten sonra Amasra yönünü yavaþ yavaþ turizmden madenciliðe çevirdi. Bu geliþme ile Amasra dýþarýdan göç almaya, sosyo - ekonomik yapýsýnda yeni geliþmeler yaþamaya baþlamýþtýr. 19 Haziran 1987’de T.B.M.M’nin aldýðý kararla Amasra Ýlçe oldu. 28.08.1991 tarihinde Bartýn'ýn il olmasýndan sonra Zonguldak 'tan ayrýlýp Bartýn’a baðlandý.

Halen benzersiz doðal güzellikleri, eþsiz koylarý, deniz ürünleri, aðaç çekiciliði ve tarihi mekanlarý ile Batý Karadeniz ’in çekim merkezlerinden biri olan Amasra, turizmde yeniden görkemli günlerine dönme arzusundadýr.

Necdet Sakaoðlu 'nun "Amasra'nýn 3000 Yýlý" kitabýndan alýnmýþtýr.